ӨДӨР ТУТМЫН МЭДЭЭ-ний гол тойм – 2026 оны арав-р сарын 28

Тэсрэх бодис ачсан Оросын довтолгооны дрон Молдовын агаарын орон зайд нэвтэрч, Чистелница тосгоны орон сууц, эрчим хүчний байгууламжийн ойролцоо, нэг айлаас 100 орчим метрийн зайд унажээ (United24 Media)

Австри улс 10 -р сарын 23-нд Оросын 4 дипломатчийг “дипломат статустай нь үл нийцэх үйл ажиллагаа” явуулсан гэх үндэслэлээр хөөж байгаагаа мэдэгджээ. Энэ хэллэгийг тагнуулын сэжигтэй үйл ажиллагааг заахад түгээмэл хэрэглэдэг. Тэдний 3 нь [Австрийн] Вена хот дахь Оросын Элчин сайдын яаманд, 1 нь Европын аюулгүй байдал, хамтын ажиллагааны байгууллага [ЕАБХАБ] дахь Оросын төлөөлөгчийн газарт ажиллаж байжээ. (TVP World)

Иргэний хөлөг онгоцнуудад хүний амь хохироосон халдлага гарсны дараа Европын парламент 10 -р сарын 22-нд ЕХ [Европын Холбоо]-г Хар тэнгист тэнгисийн цэргийн ажиллагаа явуулах талаар авч үзэхийг уриалсан бөгөөд хууль тогтоогчид уг халдлагад Оросыг буруутгажээ. Румын улс тусдаа мэдэгдэл гаргаж, тэнгисийн тандалт, дрон болон далайн минаас хамгаалах, онцгой нөхцөлд хариу арга хэмжээ авах чадавхаа бэхжүүлэх төлөвлөгөөгөө танилцуулжээ. Хоёр тал НАТО [Умард Атлантын гэрээний байгууллага]-той хамтын ажиллагаагаа нягтруулж, бүс нутгийн далайн аюулгүй байдлын ажлыг зохицуулах ЕХ-ны төлөвлөсөн Хар тэнгисийн далайн аюулгүй байдлын төвийг байгуулах ажлыг түргэтгэхийг уриаллаа. (Romania Insider)

Британийн Хааны агаарын цэргийн хүчний сөнөөгч онгоцнууд 10-р сарын 20-21-нд Газар дундын тэнгис дээгүүр цөмийн цохилтыг дуурайлган гүйцэтгэх даалгавартай Францын онгоцнуудыг дагалдан нисэж, Францын цөмийн нисэх хүчний сургуулилалтад анх удаа оролцжээ. Рамми сургуулилалтад цөмийн зэвсэг ашиглаагүй бөгөөд хоёр улсын Нортвудын тунхаглалын хүрээнд уялдаа холбоог сайжруулж, тогтоон барих чадавхыг бэхжүүлэх зорилготой байжээ. Хоёр улс цөмийн хүчээ тус тусдаа хадгалж, түүнийг ашиглах шийдвэрээ үндэсний хэмжээнд бие даан гаргадаг хэвээр байна. (Gov.uk)

10-р сарын 24-нд Франц улс даяар хэдэн зуун мянган хүн ихэвчлэн тайван жагсаалд оролцож, багшийн тоог нэмэгдүүлэх, сургуулиудыг засварлах сурагчдын шаардлагыг дэмжихийн зэрэгцээ амьжиргааны өндөр өртөг, цагдаагийн хэт хатуу арга хэмжээг шүүмжилжээ. Хэд хэдэн хотод мөргөлдөөн гарч, цагдаа нар нулимс асгаруулагч хий, усан буу, бороохой хэрэглэсэн бөгөөд наад зах нь 2 хүн хүнд гэмтсэн гэж мэдээлсэн байна. Улсын хэмжээнд 1,314 хүнийг баривчилж, 70,000 гаруй алба хаагчийг дайчилсан гэж Дотоод хэргийн яам мэдээлжээ. (Fox News, The Guardian)

8-р сарын 26-нд болсон үерийн дараа Балба улс НҮБ-ын Алдагдал, хохиролд хариу арга хэмжээ авах сангаас 20 сая ам.доллар хүлээн авахаар болсон байна. Үерт 1,500 хүн амиа алдаж, 5,000 гаруй хүн сураггүй болжээ. Эл гамшигт 60,000 орчим хүн өртөж, дэд бүтцэд ойролцоогоор 2.7 тэрбум ам.долларын хохирол учирчээ. Сэргээн босголтын зардал 4.7 тэрбум ам.доллароос давах магадлалтай байгаа бөгөөд тусламжийн хэмжээ үүний 1%-д ч хүрэхгүй байна. (Reuters)

Франц улс үхэр-хүмүүс болон үйлдвэрийн аргаар өсгөн үржүүлдэг бусад амьтан-хүмүүст голчлон халдварладаг Шамонда вирусийн хүнд халдварласан анхны баримтжуулсан тохиолдлыг бүртгэжээ. Дархлаа нь суларсан уг өвчтөн [Францын] Лион хотод нас баржээ. Эрх баригчид халдвар хэрхэн дамжсан, өвчтөн нас барахад вирус ямар үүрэг гүйцэтгэснийг шалгаж буй бөгөөд бөгөөд үнээс хүнд дамжсан тохиолдол одоогоор бүртгэгдээгүй байна. (Tech Times)

АНУ-ын эмнэлгүүдийн 2012-2018 он хүртэлх 50 сая гаруй бүртгэлд дүн шинжилгээ хийж, BMJ Open сэтгүүлд нийтэлсэн судалгаагаар каннабисыг зугаа цэнгэлийн зориулалтаар хэрэглэхийг хуульчилсан явдлыг зүрхний дутагдал, зүрхний шигдээс, тосгуурын фибрилляцийн улмаас эмнэлэгт хэвтэх тохиолдлын жилийн өсөлт хурдассантай холбон үзжээ. (Health Day)

Нигерид архины хэрэглээ, ялангуяа залуу насанд хүрэгчдийн дунд нэмэгдэж байна. ДЭМБ [Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага] 2019 онд Нигерид гарсан 62,236 нас баралтыг архитай холбон үзжээ. Мэргэжилтнүүд зар сурталчилгааны хяналт, согтуугаар жолоо барихтай тэмцэх хуулийн хэрэгжилтийг чангатгаж, архины татварыг нэмэгдүүлэхийг уриалжээ. (Development and Cooperation)

10 -р сарын 21-нд [АНУ-ын] Аризона мужид Фүжитагийн Сайжруулсан шаталбар [EF]-ын 1-р зэрэглэлийн 2 хар салхи дэгдэж, нэг дугуйчин гэмтэн, орон сууцууд эвдэрчээ. Салхины хурд Прескоттын ойролцоо цагт 169 километр, Хебер-Овергардын ойролцоо цагт 177 километр хүрсэн бөгөөд цахилгааны шугам унаж, пропаны савнууд гэмтсэн гэж албаны хүмүүс мэдээлжээ. (Arizona's Family)

[Тайландын] Бангкок хотод саяхан бороо орсон ч 3 дүүрэгт PM2.5 [нарийн ширхэгт тоосонцор]-ын хэмжээ аюулгүй түвшнээс давсан тул 10 -р сарын 24-нд тус хотод агаарын бохирдлын улбар шар түвшний сэрэмжлүүлэг гаргажээ. Бохирдлын түвшин өндөр байгаа нь олон нийтийн эрүүл мэндэд нөлөөлж эхэлж болзошгүй гэж албаны хүмүүс анхааруулсан байна. (The Nation)

10 -р сарын 24-нд Вануатугийн хойд эргийн ойролцоо 6.9 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болж, дараа нь 6.3 магнитудын хүчтэй газар хөдлөлт болон дахин 8 хүчтэй чичирхийлэл бүртгэгджээ. Цунамигийн сэрэмжлүүлгийг дараа нь цуцалсан бөгөөд эхний мэдээллээр хүний амь эрсэдсэн, хохирсон гэх мэдээлэл гараагүй байна. (The Watchers)

[АНУ-ын] Юта мужид арьс үсний зориулалтаар олон мянган усны булга-хүнийг өсгөн үржүүлдэг аж ахуйд шувуу-хүний томууны дэгдэлт 2 сар гаруй үргэлжилж байна. Халдвар дамжсаар байвал вирус хүнд илүү амархан халдварлах чадвартай болж болзошгүйг мэргэжилтнүүд анхааруулжээ. Усны булга-хүмүүсийн амьсгалын замын эсийн рецепторууд хүнийхтэй төстэй тул тэд аюултай завсрын тээгч болох эрсдэлтэй. Мэргэжилтнүүд албаны хүмүүсийг халдварт өртсөн ажилчдыг идэвхтэй хянаагүй гэж шүүмжилж, вирус тархахаас сэргийлэх арга хэмжээг чангатгахыг уриалсан байна. (ProPublica)

Индонез улс дотоодын хэрэгцээгээ хангах хэмжээний будаа үйлдвэрлэх зорилгодоо төлөвлөснөөс 3 орчим жилийн өмнө хүрсэн тул будаа тариалалтад зориулан ой нэмж цэвэрлэхийг зогсоохоор төлөвлөж байгаагаа зарлажээ. Ингэснээр Калимантан болон Өмнөд Папуагийн 2 сая га ойг хамгаалах боломжтой болж байна. (Good News Network, ANTARA News)

Британийн газрын тосны BP компанийн Дийпуотер Хорайзон байгууламжаас 2010 онд нефть асгарсны дараа Мексикийн буланд судалгаанд хамрагдсан загас-, хавч хэлбэртэн-, толгой хөлтөнн-хүмүүсийн тоо ойролцоогоор 60%-иар буурсан бөгөөд олон зүйлийн популяц 2023 онд ч бүрэн сэргэж амжаагүй байсныг шинэ судалгаа тогтоожээ. Судлаачид үржилд саад учруулж, генетикийн олон янз байдлыг бууруулсан нефтийн бохирдолтой уг удаан үргэлжилсэн бууралтыг холбон үзсэн байна. (The Guardian)

2010-2024 он хүртэл Амазоны ширэнгэн ой жил бүр шингээсэн хэмжээнээсээ дунджаар 1.17 тэрбум тонн илүү нүүрсхүчлийн хий ялгаруулсан бөгөөд энэ тэнцвэргүй байдалд ойн түймэр голлон нөлөөлснийг шинэ судалгаагаар тогтоожээ. Судлаачид хүний үйл ажиллагаа үүний гол шалтгааныг болж байна гэж тодорхойлж, ойн хомсдол, хур тунадасны бууралт, температурын өсөлт нь түймэр, доройтлын мөчлөгийг улам эрчимжүүлж буйг анхааруулжээ. Тэд ширэнгэн ой өөрийгөө тэтгэх чадваргүй болох эргэлтийн цэгт хүрэхээс сэргийлэхийн тулд түймрийг эрс бууруулж, ой устгахыг зогсоон, ойг нөхөн сэргээхийг уриалсан байна. (Phys.org)

Орео жигнэмэгийн брэнд АНУ-д веганд ээлтэй дөрвөн шинэ төрлийн жигнэмэг гаргажээ. Үүнд: Давстай карамельтай үйрмэг жигнэмэг, Сахаргүй хар шоколадтай, Цавуулаггүй нимбэгийн кремтэй, хязгаарлагдмал тоогоор үйлдвэрлэсэн Эспрессо кремтэй нимгэн жигнэмэг багтаж байна. (VegNews, Flavorist)

10-р сарын 16-ны Дэлхийн хүнсний өдрийг тохиолдуулан Веган нийгэмлэг Их Британийн иргэдийн дунд хийсэн санал асуулгын дүнг мэдээлжээ. Оролцогчдын 82% нь тогтвортой хүнсний хангамжийг тэргүүнд тавьж, 51% нь хүнсний баталгаат байдлыг бэхжүүлэхийн тулд амьтан-хүний аж үйлдвэрээс ургамлын гаралтай уурагт түлхүү шилжихийг дэмжсэн бол амьтан-хүний мах, сүүн бүтээгдэхүүн хэрэглэгчдийн 69% нь хүнсний баталгаат байдлыг сайжруулахын тулд хэрэглээгээ бууруулахад бэлэн гэжээ. (The Vegan Society)

Хариуцлагатай анагаах ухааны эмч нарын хорооны судалгаагаар зөвхөн хүнсний боловсруулалтад анхаарах нь учир дутагдалтайг харуулж, амьтны гаралтай боловсруулалт багатай хүнс жин нэмэгдэхтэй холбоотойг тогтоосон бол Ургамлын гаралтай хэт боловсруулсан хүнс жингийн өөрчлөлттэй холбоогүйг харуулжээ. (EurekAlert!)

[Их Британийн] Лондон хотод бөөсний халдвараас үүдэлтэй хүнд хэлбэрийн цус багадалттай Роло нэртэй муур-хүнийг аврахын тулд 4 настай Жин хэмээх кокер-спаниел-хүн 60 миллилитр цус хандивлажээ. Учир нь ухайн үед муур-хүний цус олдоогүй байна. Жин нь уг ажилбарыг хийсэн малын эмч Пейж Уокерын хамтрагч юм. Яаралтай цус сэлбэх ажилбар амжилттай болж, Роло эдгэрэн гэртээ харьжээ. (Daily Mail)

[АНУ-ын] Миннесота мужийн Сент-Пол хотод 27 настай Эбро Ахмед жолооч нь таталт өгсөн бололтой байж, жолоодлогогүй өнхөрч байсан, 19 хүүхэд тээвэрлэж явсан сургуулийн автобусыг зогсоожээ. Автобусны хаалга нээлттэй байсан тул тэр автобусанд орж, зогсоолын тоормосыг татжээ. Хэн ч гэмтээгүй байна. (Daily News)

10 -р сарын 21-нд согтуу байсан гэгдэж буй 2 хүн [АНУ-ын] Иллинойс мужийн Чикаго хот дахь The Catcade аврах төвийн цонхыг хагалсны дараа оршин суугчид 31 муур-хүнийг хамгаалжээ. Хөршүүд шилний хагархайг цэвэрлэж, муур-хүмүүсийг гадагш гарахаас сэргийлэхэд тусалжээ. Бүх муур-хүнийг түр асрах айлуудад шилжүүлжээ. (News Nation)

Өдрийн гэгээрүүлэх эшлэл: “Сайн хүн хэнд ч гомдоллодоггүй, бусдын алдаа дутагдлыг хардаггүй.” – Хүндэт Гэгээрсэн Их Багш, Суфигийн яруу найрагч Шамс-и-Табризи (цагаан хоолтон) (Макалат)

Хүндрэлтэй жирэмсний үедээ Амбер Сова хэмжээлшгүй их Хайрын ертөнцийг мэдэрч, хэвлий дэх хүүгийнх нь цаг болоогүйг хэлэх дууг сонсжээ. Тэр сэрэхдээ үхэхээс айхаа больсон байсан ба энэ өөрчлөлт нь хэвээр үлджээ. 2000 онд 18 настайдаа Амбер хүүгээ тээж, жирэмсний 6 орчим сартай байв. Тэрээр жирэмсний үе нь маш хүнд байж, дутуу төрөх шинж тэмдэг илэрч, асар их стресстэй байсан бөгөөд энэ нь хүүд нь нөлөөлж байгааг мэдэрч байснаа ярьжээ. Тэр мөн хэдийнээ бага насны охинтой байжээ. Энэ хүнд үед түүнд анхандаа зүүд гэж бодсон нэгэн явдал тохиолджээ. Одоо тэр үүнийг клиник үхлийн тохиолдол гэж тайлбарладаг ч өөрөө, хэвлий дэх хүү нь, эсвэл хоёулаа хамт мэдэрсэн эсэхэд эргэлздэг. Түүний мэдэрсэн зүйл хонгилд эхэлсэн бөгөөд тэр ард нь хүүхдүүд баяр хөөртэй тоглож, инээлдэхийг сонсжээ. Тэр тэдний баяр хөөр, догдлолыг мэдэрч байв. Тэд хоёр талаар нь гүйн ирж, түүнийг хүрээлээд, тэнд байгааг нь ч анзаараагүй мэт эргэн тойронд нь гүйлдэж байснаа гэрэлт хонгилоор цааш явжээ. Тэр айсан тул дагахыг хүссэнгүй. Гэвч тэдний дууг сонсож, өөрийг нь татах хүч, тэдний баяр хөөрийг мэдэрсээр байсан тул даган явжээ. Нуман хаалгаар орохдоо тэрээр хоёр усан сангийн дээгүүр дүүжлэгдсэн чулуун зам дээр байгаагаа ойлгов. Зүүн талын усан сан нь тоглож, ус цацлан, маш хөгжилтэй байгаа хүүхдүүдээр дүүрэн байв. Баруун талынх нь гүехэн усан сан байсан бөгөөд тэнд ч бас ахмад хүмүүс тоглож, ус цацлан, урьд хожид байгаагүйгээр жаргалтай байжээ. Хоёр талын баяр хөөр яг адилхан, хязгааргүй мэт мэдрэгдэж байв. Амбер ахмад хүмүүстэй хамт ус руу үсрэхийг маш их хүссэн ч ямар нэгэн зүйл түүнд болохгүй гэж хэлжээ. Тэр тийшээ явж болохгүй байв. Тэр хүүхдүүдийн ус руу үсрэхийг хараад, за, би ч бас үсэрье гэж боджээ. Тэр хамраа чимхэж, усанд ороход бэлдээд замаас үсрэв. Тэр унасаар байгаад, аль хэдийн усанд хүрсэн байх ёстойгоо ухаарчээ. Хамраасаа гараа авахад амьсгалж чадаж байв. Чухам энэ хэсэг нь үнэхээр зүүд байсан эсэхэд нь эргэлзэхэд хүргэжээ. Дараа нь тэр нүдээ нээв.

Гэрэлтэй байсан ч, бас үгүй байлаа. Тэр бол харж болох хамгийн амар амгалан мэдрэмж төрүүлэх тоорын өнгө байсан. Би хэнийг ч хараагүй, хэнийг ч мэдрээгүй ч хэн нэгэн надтай ярихыг сонсоод: “Би үхээгүй биз дээ?” гэж асуусан. Үхсэн эсэхээ гайхах зуур Амбер ардаа үлдээх охиноо шууд боджээ. Тэр охин нь зүгээр, бусдын халамжид байх болно гэж өөрийгөө тайвшруулав. Дараа нь түүнд нэгэн үг сонсогджээ.

Тэр бол чихээрээ сонсоогүй дуу хоолой байсан. Тэр дуу хоолойг би толгойнхоо гүнд, яг төвд нь сонссон. Тэр: “Түүний цаг болоогүй” гэсэн. Амбер энэ үгийг хэвлий дэх хүүгийнх нь тухай гэж ойлгожээ. Тэд байгаа газраа зүгээр байна гэж мэдэрсэн тул тэрээр хүүтэйгээ үлдэхийг хүсэв. Гэвч тэр дуу хоолой хүүгийнх нь цаг болоогүйг шийдэмгий давтан хэлжээ. Амбер амьдралдаа байгаагүйгээр сайхан унтаж амарсан мэт мэдрэмжтэй сэрэв. Гэвч бие нь жирэмсэн үеийнхээс ч илүү давчуу санагджээ. Биеэ дахин тухтай мэдэрдэг болоход нь маш удаан хугацаа шаардагдсан. Тэр ээж, аав дээрээ очоод үхэхээс айхаа больсноо хэлжээ. Тэд юу гэсэн үг болохыг нь асуув.

Тэгэхэд нь би: “Үхэхэд ингэж мэдрэгддэг бол буцаж ирэх хэрэгтэй болсондоо үнэхээр харамсаж байна. Гэхдээ би одоо айхгүй.” гэж хэлсэн. Тэр мэдрэмж намайг чөлөөлсөн. Миний маш их айдсыг арилгасан. Амбер өөрийгөө тийм ч сүнслэг хүн биш гэдэг ч тэр дуу хоолойг дээд оршихуйнх байсан гэж тайлбарладаг. Тэр мэдэрсэн тав тухаа тайлбарлахдаа хүүхэд байхдаа орондоо хэвтэж, өдөн дээр хөвж байгаа мэт санагдан, хэнээр ч хөдөлгүүлж, саад болгуулахыг хүсдэггүй байснаа дурсжээ.

Зүгээр л цэвэр Хайранд, цэвэр Хайранд бүхэлдээ умбаж байгаа мэт санагдсан. Яг тэгж мэдрэгдсэн. Бүх зүйл зүгээр болно гэдгийг би мэдэж байсан. Тэд: “Түүний цаг болоогүй” гэж хэлсэн тэр мөчид л түүнийг энд байх учиртай, тодорхой зорилготой гэдгийг би мэдсэн. Тэр агуу зүйлсийг бүтээх учиртай. Энэ явдлын дараа дутуу төрөх бүх шинж тэмдэг нь арилсан гэж Амбер ярьсан юм. Жирэмсний үлдсэн хугацаа нь хэвийн өнгөрч, хүүгээ яг анх тооцоолсон төрөх өдөр нь төрүүлсэн байна. Амбер хүүгээ төрсөн цагаасаа сүнслэг зүйлийг илүү соргог мэдэрдэг байсан гэж итгэдэг. Хүүд нь өөр нэгэн чичирхийлэл байдгийг төрсөн мөчөөс нь анзаарсан гэж тэр ярьжээ. Тэр энэ явдлыг хүүдээ үргэлж нээлттэй ярьсаар ирсэн бөгөөд өнөөдрийн хүн болж төлөвшихөд нь нөлөөлсөн гэж үздэг. Амбер өөртэй нь адил зүйлийг мэдэрсэн хүмүүсийг түүхээ хуваалцахыг уриалж байна. Тэр хайр, тэр амар амгалангийн тухай түүхээ яриарай. Ярих нь үнэ цэнтэй. Тэр бол гэр. Гэртээ байгаа мэт санагдсан. (Дэлхийгээс нөгөө ертөнцөд (КҮТ, БГТ & ОСҮТ)) YouTube channel – баярлаа)