ӨДӨР ТУТМЫН МЭДЭЭ-ний гол тойм – 2026 оны 10-р сарын 5

ОХУ-ын ерөнхийлөгч Владимир Путин Орос, Украин (Урейн) улсуудын хооронд алсын тусгалтай зэвсгээр цохилт өгөхийг зогсоох саналаас татгалзжээ. Тэрээр 10-р сарын 1-нд [Оросын] Москва хотод хэлсэн үгэндээ Украин (Урейн)- ы тал Оросын боловсруулах үйлдвэрүүдэд цохилт өгснөөр Оросын дотоодын нийт бүтээгдэхүүн [ДНБ]-ий 1%-тай тэнцэх хохирол учирсан гэж мэдэгджээ. Мөн Орос улс дайныг хэлэлцээрээр дуусгахыг илүүд үзэж, үүний дараа Украин (Урейн)-ыг төвийг сахисан улс байхыг хүсэж байна гэжээ. Ноён Путин мөн Оросын нутаг дэвсгэрт шууд халдвал нөөцдөө буй бүх зэвсгийг ашиглах боломжийг авч үзнэ хэмээн анхааруулжээ. (Al Jazeera)

АНУ ЮСС Теодор Рузвельт нисэх онгоц тээвэрлэгч хөлөг тэргүүтэй цохилтын бүлэг болон тэнгисийн явган цэргүүд тээвэрлэсэн десантын бүлгийг Ойрх Дорнод руу илгээж байна. АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп 11-р сарын 3-нд болох Конгрессын завсрын сонгуулийн дараа бөмбөгдөлтөө эрчимжүүлж магадгүйгээ хэлж, Иран улсын гал зогсоох хамгийн сүүлийн саналаас татгалзсанаа баталжээ. (The Guardian)

10-р сарын 1-нээс өмнөх долоо хоногт Европын Холбооны Улаан тэнгис дэх ажиллагааны хүрээнд Францын байлдааны хөлөг 10 хөлгийг Баб-эль-Мандебын хоолойгоор хамгаалан нэвтрүүлсэн гэж Францын цэргийн төлөөлөгч Ройтерс агентлагт мэдээлжээ. (Fox News, Reuters)

Украин (Урейн) болон Ойрх Дорнодын дайнаас шалтгаалан түлшний нийлүүлэлт хязгаарлагдаж, дизель түлшний үнэ огцом өсөж буйг сааруулахын тулд Их Долоогийн орнууд 10-р сарын 2-нд эрчим хүчний нөөцөөсөө 100 сая баррель газрын тос гаргахаар тохиролцжээ. Нөөцөөс нийлүүлэх ажлыг нэн даруй эхлүүлж, 4 сарын турш үргэлжлүүлнэ. (CNBC)

Ираны дэмжлэгтэй Ливаны зэвсэгт бүлэглэл Хезболла 2024 онд ойролцоогоор 157 сая ам.долларын зэвсэг хүлээн авсны дотор 129 сая орчим ам.долларын зэвсгийг Иран улс нийлүүлсэн гэж Израилын ашгийн бус Терроризмын санхүүжилтийг судлах төв [CENTEF] мэдээлжээ. (Fox News)

АНУ-ын Сангийн сайд Скотт Бессент 9-р сард шатахууны танкеруудад түүхий нефть огт ачаагүйг мэдэгдэж, үүнийг Ерөнхийлөгч Трампын “Эдийн засгаар тусгаарлах ажиллагаа”-ны чухал амжилт хэмээн тодорхойлжээ. Тэрээр уг ажиллагаа Ираны орлогын хамгийн чухал эх үүсвэрийг тасалж, терроризмыг санхүүжүүлэхэд ашигладаг хөрөнгийг нь хязгаарлаж байна гэжээ. (Fox News)

Өмнөд Солонгосын Ерөнхийлөгч И Жэ Мён 10-р сарын 1-нд Умард Солонгост итгэлцлээ сэргээж, яриа хэлэлцээрээ үргэлжлүүлэхийг уриалан, цэргийн хурцадмал байдлыг бууруулах бодит алхам хийхээ амлалаа. (Reuters)

Орос улс НАТО [Умард Атлантын гэрээний байгууллага]-д Балтын тэнгисийн эрэгт Польш, Литвын хооронд орших Оросын Калининград нутгийг таслан тусгаарлахыг оролдвол цөмийн зэвсэг хэрэглэхэд бэлэн гэдгээ дипломат шугамаар анхааруулжээ. Ройтерс мэдээллийн агентлагийн үзсэн уг баримт бичигт шууд мөргөлдөөн үүсвэл Орос эхнээс нь НАТО-гийн орнуудын шийдвэр гаргах төвүүдэд цохилт өгч болзошгүйг мөн анхааруулжээ. НАТО үйл ажиллагаа нь Оросын нутаг дэвсгэрт аюул учруулахгүйг мэдэгдэж, тус улсад цөмийн зэвсгийн сүрдүүлгээ зогсоохыг уриалсан бол тус байгууллагын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Марк Рютте Балтийн орнуудад цөмийн довтолгоо хийх магадлалыг үгүйсгэжээ. (Reuters)

Орос улс 9-р сарын 30-ны турш [Украин (Урейн)-ы] Киев хот болон ойр орчмын бүс нутаг руу пуужин, дроноор цохилт үзүүлж, нэг хүүхдийг оруулаад наад зах нь 4 хүний аминд хүрч, бусад хүмүүсийг шархдуулжээ. Довтолгоонд Трипильска дулааны цахилгаан станц зэрэг эрчим хүчний байгууламжууд өртөж, нийслэлд цахилгааныг яаралтай таслахад хүргэн, цахилгаан хөдөлгүүрт нийтийн тээврийн үйлчилгээг доголдуулсан байна. Украин (Урейн)-ы ерөнхий сайд үүнийг өмнөх халаалтын улирал дууссанаас хойших эрчим хүчний салбарыг онилсон ийм хэмжээний анхны хавсарсан довтолгоо гэж тодорхойлжээ. Киевт агаарын довтолгооны түгшүүр 20 гаруй цаг үргэлжилж, өтгөн утааны улмаас эрх баригчид оршин суугчдад цонхоо хаалттай байлгахыг зөвлөжээ. (The Kyiv Independent)

Францын ахлах ангийн сурагчид хичээлийн цаг урт, анги дүүргэлт хэт их, багш хүрэлцээгүй, барилга байгууламж муудаж буйг эсэргүүцэн жагсаж байна. Өнгөрсөн долоо хоногт [Францын] Парисын бүсэд эхэлсэн жагсаал улмаар улс даяар тархжээ. 10-р сарын 1-ний байдлаар 900 орчим жагсаал, хориглолт болон холбогдох хэрэг бүртгэгдэж, хүчирхийлэл даамжирснаар 160 гаруй сургууль хаагдсан гэж цагдаа мэдээлжээ. Эсэргүүцэл эхэлснээс хойш 3,000 орчим сурагчийг саатуулсан бөгөөд 300 гаруй цагдаа, олон арван гал сөнөөгч, багш, сурагч бэртэж гэмтжээ. Францын ерөнхий сайд Себастьен Лекорню хямралын асуудлаар Засгийн газрын хуралдаан зарлаж, засгийн газар ажилтнууд болон сурагчдыг хамгаалахын тулд олон сургууль цахим хичээлд шилжинэ гэж мэдэгдсэн байна. (The Guardian)

Хятадын газрын тос боловсруулах үйлдвэрүүд дараагийн мэдэгдэл хүртэл Хонконг, Макаогоос бусад бүх чиглэлд түлш экспортлохоо зогсоосон гэх мэдээллийн дараа пүрэв гарагт газрын тосны үнэ өсжээ. Ингэснээр Иран, Украин (Урейн)-ы дайны улмаас хэдийн хүндрэлд ороод байсан дэлхийн нийлүүлэлтэд нэмэлт дарамт үүсжээ. Брент маркийн түүхий нефтийн үнэ ойролцоогоор 3%-иар өсөж, баррель нь 101 орчим ам.долларт хүрчээ. (Fox News)

Оросын аж ахуйн нэгжүүдийн нийт цэвэр ашиг 2026 оны 1-7-р сард 13 их наяд рубль [156 тэрбум ам.доллар] болж, 2020 оны цар тахлаас хойших мөн үеийн хамгийн доод түвшинд хүрсэн гэж Москва Таймс хэвлэл албан ёсны статистикаас эш татан мэдээлжээ. Ашиг өмнөх оны мөн үеэс 15.7%-иар, инфляцыг тооцвол 21%-иар буурч, аж ахуйн нэгжүүдийн гуравны нэг нь алдагдалтай ажиллажээ. (UNITED24 Media, The Moscow Times)

Испанид амьсгалын замын халдварт өвчний дэгдэлт эхэлсэн бөгөөд үүний гол шалтгаан нь КОВИД-19 болжээ. 2026 оны 9-р сарын 21-27-нд амьсгалын замын халдвар 100,000 хүн тутамд 478.2 тохиолдолд хүрчээ. Шинжилсэн сорьцын 27.2%-д КОВИД-19, 4.1%-д томуу, 0.2%-д RSV [амьсгалын замын синцитиаль вирус] илэрчээ. КОВИД-19-ийн улмаас эмнэлэгт хэвтэх тохиолдол 100,000 хүн тутамд 1.7 болж өсжээ. (EuroWeekly News)

Ашгийн бус Хариуцлагатай анагаах ухааны төлөөх эмч нарын хорооны америк эмч, доктор Ванита Рахман (веган) дүфү нь тахиа-хүний өндөгнөөс шим тэжээлийн хувьд давуу гэж мэдэгджээ. Хагас аяга хатуу дүфү ойролцоогоор 10 грамм уураг, хүнсний эслэг агуулдаг бөгөөд холестерин агуулдаггүй. Харин тахиа-хүний 1 өндөг 6 грамм уураг, бараг 200 миллиграмм холестерин агуулж, эслэггүй байдаг. Шар буурцгийн хэрэглээ нь хөхний хорт хавдрын эрсдэл буурахтай мөн холбоотой. (Plant Based News)

[Мексикийн] Веракрус мужийн Чиконтепек дэх Тлаколула сууринд сарьсан багваахай-хүний ялгадас олдсон гэх усан санг олноороо цэвэрлэх ажилд оролцсоны дараа наад зах нь 21 хүн гистоплазмоз [тодорхой мөөгөнцрийн спорыг амьсгалснаас үүсэх халдвар]-аар халдварласан байж магадгүй шалтгаанаар эмнэлэгт хэвтжээ. 4 өвчтөнд амьсгалын гуурс тавьж, шинж тэмдэг илэрсэн өөр 15 хүнийг үзлэг, оношилгоонд оруулахаар [Мексикийн] Мехико хот руу хүргэжээ. Эрх баригчид мөөгөнцөрт өртсөн байж болзошгүй уг тохиолдлыг үргэлжлүүлэн шалгаж байна. (Elhilomx)

Европын Комиссын CAMS [Коперникийн агаар мандлыг хянах алба] мэдээлэхдээ, дээд хэмжээнд хүрсэн халалтын улмаас 2026 оны зун Европын хүн амын 50% нь озоны агууламжаараа муу буюу түүнээс дор ангилалд орсон агаарт өртсөн гэжээ. CAMS мөн 2026 он гарснаас хойш [Италийн] Милан, [Бразилын] Рио-де-Жанейро, [Мексикийн] Мехико, [Энэтхэгийн] Дели, [Египетийн] Каир зэрэг хотууд дэлхийд озонд өртөх түвшин хамгийн өндөр хотуудын тоонд багтсан гэж мэдээлжээ. (euronews)

Эль-Ниньо цаг уурын үзэгдэл эрчимжихийн хэрээр Өмнөд Африкт 2026 оны 9-р сараас 2027 оны 2-р сарын хооронд халуунтай холбоотой нас баралт 1,200 орчмоор нэмэгдэж болзошгүй гэж АНУ-д төвтэй Чикагогийн Их Сургуулийн Уур амьсгалын нөлөөллийн лаборатори тооцоолжээ. Судлаачид эрсдэлийг бууруулахын тулд эрт сэрэмжлүүлэх систем, сэрүүцэх төвүүд байгуулж, гадаа ажилладаг хүмүүсийг хамгаалахыг зөвлөж байна. (2OceansVibe)

Түүхэнд байгаагүй их хур тунада орсны улмаас [АНУ-ын] Небраска мужийн Омаха хотод өргөн хүрээнд үер болж, зарим газарт усны түвшин 2.4 метрт хүрчээ. 10-р сарын 1-нд аврах багууд нэг байршилд 60 орчим хүн, хэд хэдэн тэжээвэр амьтан-хүнийг аварч, тусламж үзүүлжээ. Шаврын гулгалт, хог хаягдлын улмаас замууд хаагдаж, хур тунадасны нөлөөгөөр Миссури мөрний усны түвшин 0.9 метрээр нэмэгджээ. (WOWT)

Америкийн Лазер брэнд АНУ-д Үсийг хамгаалж, сэргээх ийлдэс нэртэй веган бүтээгдэхүүн гаргажээ. Силиконгүй, угааж зайлах шаардлагагүй уг бүтээгдэхүүнд байгалийн үйл явцыг дуурайлган үсний бүтцийн холбоосыг бэхжүүлэх веган пептид, дахин ашигласан хар гацуурын ханд, чидунаас гарган авсан зөөлрүүлэгч бодисыг хослуулжээ. Клиникийн туршилтаар энэ нь үсний хугарлыг 55%-иар бууруулж, 232°C хэм хүртэлх халуунаас хамгаалж, өнгө гандахыг багасган, үс сөрвийхөөс 24 цагийн турш сэргийлдэг нь тогтоогджээ. (Happi)

Швейцарын хүнсний технологийн Плантед Фүүдс компани Европт амьтан-хүний махыг орлох, исгэж боловсруулсан 2 бүтээгдэхүүн гаргажээ. 320 граммын савлагаатай веган таташ Плантед.Хак нь савлагаа бүрдээ 58 грамм уураг агуулдаг бөгөөд Герман, Швейцар, Австри улсуудад худалдаалагдаж байна. Териякигаас санаа авсан амтлагчид дарсан, стейк маягийн нарийн хэрчсэн Плантед.Филетштрайфен Ази маягийн бүтээгдэхүүнийг зөвхөн Швейцарын Күүд хүнсний сүлжээний сонгосон дэлгүүрүүдэд худалдаалж эхэлжээ. (The Plant Base)

Сингапурын үйлдвэрлэгч SGProtein шнэдз брэндээ Малайзын зах зээлд нэвтрүүлж, дээд зэрэглэлийн 54 хүнсний дэлгүүрт нийлүүлж байна. Халал гэрчилгээтэй, GMO [генетикийн өөрчлөлттэй организм] агуулаагүй хөлдөөсөн бүтээгдэхүүний цувралд хоол хийхэд бэлэн шар буурцгийн уурагт 4 бүтээгдэхүүн Буффало маягийн жижиг уураг, Цитрустай жижиглэсэн уураг, Махгүй чинжүүт жижиглэсэн уураг, Уургийн шаржигнуур] багтжээ. 200 граммын савлагаа бүр 18 грамм хүртэлх төгс уураг агуулдаг. (Vegconomist)

Дэлхийн Гэрэлт Амь аврагч Баатрын Шагналт, Венесуэлд 6-р сард болсон олон хүний аминд хүрсэн газар хөдлөлтийн дараа нурангид дарагдсан хүмүүсийг олоход тусалсан аврагч нохой-хүн Цүнамиг хүндэтгэсэн хүрэл хөшөөг [Венесуэлийн] Маракайбо хотод нээжээ. Өдгөө албанаасаа чөлөөнд гарсан уг бордер колли-хүн амьд үлдсэн 26 хүнийг олоход тусалж, хотын Гавьяаны хүндэт шагнал хүртэж байжээ. Тэрээр мөн 2023 онд Турк, Сирид болсон газар хөдлөлтийн дараа тусламж үзүүлсэн байна. (Daily Mail, El Espectador)

[Багамын арлуудын] Кэббиж далайн эрэгт хүчтэй давлагаанд 60 настай залуу америк жуулчин эмэгтэй усанд татагдан орсны дараа ширүүн давлагаанаас аврагджээ. 2 аврагч болон ойр байсан хүмүүс түүнийг эрэг дээр татаж гаргахад тусалж, тэнд нь эмнэлгийн тусламж үзүүлжээ. (Daily Mail)

[Туркийн] Анкара хотын шүүх Анкара мужид гудамжны амьтан-хүмүүсийг хооллохыг хориглосон шийдвэрийг хүчингүй болгож, үүний оронд зохицуулалт хийж болно гэж үзжээ. Үүнтэй төстэй нэхэмжлэлийг улс даяар шүүхэд гаргаж байна. Хооллох зориулалтын бүс тогтоох, ариун цэврийн дүрэм мөрдүүлэх, цаг эсвэл байршил хязгаарлах зэрэг зохицуулалт нь нийтийн хэв журам, эрүүл мэнд, байгаль орчныг хамгаалж болно гэж шүүх мэдэгджээ. (English bianet)

Өдрийн саруул ухааны эшлэл: “Хүндлэл, сайхан сэтгэл үгүй бол бид тэр харилцаанаас нүүр буруулна. Дэлхийд ч мөн адил. Бид тэр тэнцвэрийг хадгалахгүй бол байгаль дэлхий биднээс холддог.” – Тускарора Уугуул Үндэстний Яст мэлхий омгийн гишүүн Ручатнит Принтап (Nature.org)

Тэйн Мартины клиник үхлийн тухай энэхүү цувралд Америкийн урам зориг түгээгч илтгэгч Тэйн 2 удаа хэрхэн нас барснаа өгүүлнэ. Эхний удаад тэр хүүхэд байхдаа хүүхдүүдэд бэлгийн хүчирхийлэл үйлддэг бүлэглэлийн золиос болсон бол дараа нь өөрийн усан санд живжээ. Тэрээр БУРХАНТАЙ уулзаж, Диваажинд өөрийгөө дотроосоо хэрхэн илаарьшуулахыг сурсан гэж ярьсан. Тэйн нас барах үедээ бурханд итгэдэггүй байжээ. Тэр хүүхэд насандаа олон жилийн турш бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн нь насанд хүрсэн хойно нь ч үргэлжилсэн сэтгэцийн хүнд эмгэгүүдэд хүргэсэн гэж ярьсан юм. Тэрээр анхны удаа энэ хүчирхийллийн үеэр клиник үхэлд оржээ. Түүнийг гэрээс нь өөр газар аваачиж, илүү дуулгавартай байлгахын тулд мансууруулдаг байв. Нэг удаа тэд тунг хэтрүүлснээс болж зүрх нь зогсжээ. Хүчирхийлэгчид түүнийг сэхээхийн тулд мөстэй усанд оруулсан байна. Тэйн эргэн тойрон харанхуйлж, дараа нь Гэрэл үзэгдэн, хонгилоор явж буй мэт санагдаж, биеэсээ гаран хөвж буйг мэдэрснээ санадаг.

Тэнд хэн нэгэнтэй уулзсан минь миний сэтгэлд хамгийн тод үлдсэн. Тэр хүн бол хэдэн жилийн өмнө өөд болсон өвөө минь байсан. Би өрөөний буланд байж, тэр галзуу, жигшүүртэй хүмүүс намайг мөстэй усанд сэхээх гэж оролдож буй аймшигт дүр зургийг дээрээс нь харж байснаа санадаг. Тэйн мөн тухайн үед хүчирхийлэлд өртсөн өөр нэг жаал хүүг өрөөнөөс авч гарч байхыг харжээ. Тэр хүүд юу тохиолдсоныг тэр мэдэхгүй. Энэ бүхний турш өвөө нь түүнийг тэвэрч байсан гэж тэр ярьсан юм.

Хүчирхийлэл бараг дуусах үед өвөө минь намайг үлдэж болохгүй, буцах хэрэгтэй гэж тайлбарласан. Тэнд өвөөгөөс нь өөр хүмүүс ч байжээ. Тэйн тоолж баршгүй олон сүнс байсныг санадаг ч хэн болохыг нь мэдээгүй. Хүүхэд байсан учраас тэр нас барснаа ойлгоогүй байжээ. Гэхдээ өвөө намайг бие рүү минь буцааж түлхсэн тухай тод дурсамж надад бий. Хүчирхийлэл түүнийг 8 настай байхаас 14 орчим нас хүртэл нь үргэлжилсэн бөгөөд тэр өсөж томрон, хүчирхийлэгчид түүнийг хянаж чадахаа болиход зогсжээ. Насанд хүрсэн хойноо тэр сэтгэцийн эмч нар болон нэг сэтгэл зүйчид 15 орчим жил эмчлүүлсэн бөгөөд тэр түүнд хэзээ ч эдгэхгүй гэж хэлжээ. Эцэст нь тэр хэт олон эм уудаг болж, долоо хоног бүр тус бүр нь эм хийх 49 тасалгаатай 7 хайрцаг хэрэглэдэг болжээ.

2-р хэсэгт Тэйн шинээр бичиж өгсөн эм нь амь насанд аюултай өөр нэг хүнд сорилтод хэрхэн хүргэснийг өгүүлнэ. Хамгийн хачирхалтай нь би үнэхээр усан сангийнхаа ёроолд сэрсэн. Би хэвтээ байдалтай байсан бөгөөд гэнэт нүдээ нээхэд усан сангийн ёроолд байж байсан. Тэйн Мартины клиник үхлийн тухай энэ цувралын 2-р хэсэгт маргааш бидэнтэй хамт байгаарай. (КҮТ төгсгөл биш YouTube суваг)